فرهنگی و ادبی

ابواسحاق اسفراینی، فخر ایران وجهان اسلام، فقیه شافعی و متکلم اشعری

عزیزالله حیدری

ابو اسحاق اسفراینی، فقیه قرن چهارم و پنجم هجری است که از ابوعلی جوشقانی اسفراینی استماع حدیث نموده است.

وی در جوانی به عراق می رود و در بغداد رحل اقامت می گزیند، در آنجا علوم و تحصیلات علمی را یاد می گیرد.

و از محضر اساتید، محدثین، فقیهان و متکلمان بسیاری هم چون ابوبکر اسماعیلی و ابوبکر شافعی و احمد سجزی استماع حدیث می نماید.

بعد از فراگیری این علوم به تدریس فقه و علوم حدیث می پردازد و از علمای متبحر در علوم، جامع شرایط امامت، پیشوایی و قرآن و سنت نبوی می شود و به درجه اجتهاد می رسد.

ابوطیب طبری اصول فقه را در اسفراین از ابواسحاق فرا می گیرد و بعد از مدتی به اصرار اهالی نیشابور به آن شهر می رود.

و قاضی نیشابور به نام ابوطیب طبری برای او مدرسه ای می سازد و ابواسحاق در آن مدرسه به تدریس حدیث می پردازد.

البته در بعضی متون آمده است که این مدرسه قبل از نظامیه نیشابور بنا شده است.

برخی از عالمان اذعان دارند که قبل از آن هم در نیشابور مدارسی بوده از جمله در کوی سیار نیشابور مدرسه ای بوده کە ابن فندق به نام مدرسه بیهقیه ایجاد کرده است.

ه۶ نیشابوری، عامه شیوخ نیشابور کلام  و اصول را از ابواسحاق اسفراینی آموخته اند.

مردم عراق  و خراسان دانش او را نیک ستوده اند و به علم او اقرار نموده اند.

ابو اسحاق اسفراینی از جمله اولین کسانی است که لقب رکن الدین را دریافت نموده است.

نظرات فقهی ابواسحاق در منابع مختلف شافعی مورد استفاده قرار گرفته است، ازجمله نظرات اصولی او نسخ قرآن با سنت است.

ابو اسحاق در دوران زندگی خویش مناظراتی را با افراد مختلف داشته است، از جمله مناظره با عبدالجبار معتزلی در مورد مشیت الهی و معصیت زندگان است.

ابواسحاق در دورانی زندگی می کرد که فرقه ها و نحله های فکری بسیاری فعالیت می کردند.

که او با مناظرات خویش همه را از میدان بیرون می کرد.

از مناظرات بسیار زیبای او مناظره با علمای کرامیه در دربار سلطان محمود غزنوی است.

که در این مناظرات چنان کرامیان را منکوز می کند که سلطان محمود به فضل بن احمد اسفراینی می گوید:

کجایی تو که همشهری تو ابواسحاق، خدای کرامیان را به سرشان کوبید.

در نهایت ابواسحاق اسفراینی در سال ۴۱۸ هجری قمری در نیشابور چشم از جهان فروبست.

و امام موفق نیشابوری بر جنازه او نماز خواند و پیکر او را در مشهد ابوبکر طرسوسی دفن کردند.

سه روز بعد پسرش با جماعت زیادی از اسفراینی ها آمدند و در میدان حسن نیشابور مجددا بر جنازه او نماز خواندند و پیکرش را به اسفراین آوردند و در دروازه نیشابور اسفراین به خاک سپردند.

و آرامگاه او تا قرن ها زیارتگاه مردم بود و بعد از او ۴۰ نفر دیگر از علمای اسفراین در آن نقطه دفن شدند.

ابواسحاق اسفراینی انسان ها و شاگردان زیادی را تربیت کرد.

از جمله شاگردان او عبارتند از :ابومنصور بغدادی، قاضی ابوطیب طبری، حاکم نیشابوری، امیر بن حسین بیهقی و ابوالقاسم قشیری.

ابوالمظفر اسفراینی در کتاب «تاج التراجم و التبصر فی الدین» خود در توصیف  ابواسحاق نوشته است:

«زنان از زادن فرزندی هم چون ابواسحاق اسفراینی عقیم مانده اند»

از آثار دوازده گانه ابواسحاق اسفراینی می توان کتاب جامع الجلی والخفی در پنج جلد در مورد اصول دین،

منازل الاٸمه، نورالعین فی مشهد الحسین در باب واقعه کربلا را  نام برد.

روحش شاد و یادش گرامی باد.

منابع: پژوهش نامه تاریخ – سال چهارم- شماره پانزدهم – تابستان ۸۸ / بررسی نقش و جایگاه رجال و مشاهیر خراسان شمالی در ارتقا فرهنگ و تمدن ایران اثر یوسف متولی حقیقی  استاد یار دانشگاه

 

برچسب ها
نمایش بیشتر

نوشته های مشابه

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

برای امنیت، استفاده از سرویس reCAPTCHA گوگل مورد نیاز است که موضوع گوگل است Privacy Policy and Terms of Use.

من با این شرایط موافق هستم .

بستن
بستن