هنر

قوشمه | معرفی سازهای محلی شمال خراسان

نویسنده : مهرانه مژدکانلو

قوشمه یکی از سازهای بادی و محلی خراسان شمالی است که توسط عاشق‌ها نواخته می‌شود.

این ساز از دو نی به طول ۲۰ سانتی متر که در کنار هم چسبیده اند تشکیل شده است.

قوشمه یا قوشما برگرفته از قوشا و از مصدر قوشماق به معنی دو چیز کنار هم است.

در خراسان شمالی سه نوع قوشمه دیده می شود:

قشمه های ۵ سوراخه، ۶ سوراخه و ۷ سوراخه ( که همگی فاقد سوراخ پشت است )

قوشمه بیشتر در عروسی‌ها به همراهی دایره و یا دهلی که با دست نواخته می شود به اجرای آهنگ‌ های رقص می‌پردازد.

قوشمه معمولا از استخوان بال قره ‌قوش یا درنا و گاهی از نی و حتی از فلز ساخته می‌شود.

که صدای حاصله از قوشمه استخوانی بهتر و پخته است. قوشمه سازی است مضاعف و اندازه آن بستگی به کوچک و بزرگی استخوان پرنده دارد.

بر روی هرکدام از لوله‌های صوتی آن یک سر پیکه ( قمیش ) سوار می‌شود.

دو لوله‌ی صوتی قشمه معمولاً به طور هم صدا کوک می شود.

اما ممکن است به ندرت شاهد کوک‌ های مأنوس دیگری مانند کوک سوم و حتی گاه دوم باشیم.

این کوک‌ ها که اغلب توسط نوازندگان زبردست قوشمه استفاده می شود.

در نظر اول ممکن است به حساب ناتوانی نوازنده در کوک کردن دقیق ساز گذاشته شود در حالی که استفاده از این کوک‌های نامأنوس کاملاً آگاهانه و برای ایجاد تحرک و کسب دینامیسم بیشتر صورت می‌گیرد.

همچنین نوازندگان قوشمه باز به منظور ایجاد تحرک و دینامیسم گاه دو صدای مختلف و اغلب مجاور یکدیگر را توسط لوله های صوتی مضاعف ساز ایجاد می‌کنند.

ساختار موسیقیایی این ساز به گونه ای است که با زبان کرمانجی، هجا و آواهای زبانی آن هم خوانی دارد و از این رو ، قوشمه را یک ساز کرمانجی می دانند.

از جمله سازهای مشابه «قوشمه»، (دوذله)، (نی انبان) و (لعل وا) را می توان نام برد که در کردستان، حاشیه نشینان خلیج فارس، بندرعباس، بوشهر و مازندران معمول هستند.

قوشمه ی خراسان شمالی سازی است بی نظیر، بدیع و بسیار دشوار که به گفته ی اهل فن در مطابقت با انواع مشابه، سازهای دیگر بالندگی و طراوت آهنگ های آن را ندارند. از نظر موسیقی این ساز دارای یک اکتاو کامل است و می تواند هفت نت اصلی را بنوزاد.

روستای باغی در اسفراین جزو پایگاه های مهم قوشمه نوازی در خراسان شمالی به شمار می آید.

زنده یاد استاد باباخان یوسفی، فرزند محمدیوسف، متولد ۱۳۱۲ و فوت شده در۱۳۸۰از چیره دست ترین قوشمه نوازان اسفراینی بوده است.

استاد علی اکبر صحرایی از شیرویه که در قید حیات هستند و استاد حسن آقایی از روستای باغی از دیگر بزرگان قوشمه نواز اسفراینی و از شاگردان باباخان یوسفی می باشند.

قوشمه نوازان معروف در ایران استاد علی ابچوری، استاد منوچهر یزدانی، استاد علی اکبر بهاری و استاد غلامرضا عیسی زاده است.

از جمله آثار قوشمه نواز بزرگ کرمانج استاد ابچوری می توان به قوشمه نوازی در آلبوم” شب، سکوت ، کویر” که ساخته استاد کیهان کلهر است اشاره کرد.

که این اثر درخشان برای همه ما آشناست.

از جمله مقام های محلی که در این آلبوم به کار رفته است عبارتند از: شَرَنگ(چهار مضراب سازها)، ترغه(چهار مضراب سه تار)، درنا یا شوان(قشمه خراسانی استاد آبچوری) و بارون(تصنیفی بر اساس آوای محلی شمال خراسان).

برچسب ها
نمایش بیشتر

نوشته های مشابه

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

برای امنیت، استفاده از سرویس reCAPTCHA گوگل مورد نیاز است که موضوع گوگل است Privacy Policy and Terms of Use.

من با این شرایط موافق هستم .

بستن
بستن