فرهنگی و ادبی

معرفی کتاب | دفاع از عقلانیت

ارسال توسط : آقای مسعود لطفی

کتابی که در این شماره معرفی می گردد، کتابی است در باب فلسفه با موضوع عقلانیت به نام «دفاع از عقلانیت » نوشته‌ی مرتضی مردیها

که انتشارات نقش و نگار آن را به چاپ رسانیده است .

مردیها در این کتاب در چند فصل به تبیین نظریه تقدم عقل بر فرهنگ، سیاست و دین می‌پردازد.

به نظر مردیها انسان چیزی جز خواهش ها و تمایلات از یک سو و عقل محاسبه گر از سوی دیگر نیست.

هیچ ملاحظه و محدوده ای از بیرون، برای عقل نمی توان در نظر گرفت.

هر چند عقل محدودیت دارد ولی عقل هیچ جایگزینی ندارد، نه درونی و نه بیرونی.

در دنیای مدرن، اخلاق مستقل از لذت های فردی هیچ جایگاهی ندارد.

تعریف وی از این عقلانیت بر یک نوع انسان شناسی استوار است.

او انسان را در وهله اول مجموعه ای از خواه شها می داند که این خواه شها (غرایز) انسان را به سمت برآورده کردن آنها بر می انگیزاند.

«در این حد، ما با حیوانات مشترکیم. اما علاوه بر این اشتراک، انسانها از قوه ای بهره مندند که این غرایز را به صورت پیچیده ای هدایت می کند. این ابزار راهنمایی خواهشها، همان عقل است. عقل برای رسیدن به خواهش ها (اعم از مشروع یا نامشروع) سعی می کند مسیر مناسبی عرضه کند. عقل هر چه در راه یابی بهتر عمل کند، یعنی راهی را بیابد که دوام بیشتر، امنیت بیشتر، لذت بیشتر، هزینه کمتر داشته باشد، عقلانی تر عمل کرده است. ابزار این رشد یافتگی هم فرآیند آموزش است. ذهن یک جامعه هر قدر آموزش دیده تر باشد، عقل فردی در قدرت محاسبه خود تواناتر عمل می کند.»

در دنیای مدرن، اخلاق مستقل جایگاهی ندارد.

خواه اخلاق کانتی یا اخلاق مسیحی یا سایر نظام های اخلاقی.

این نظام های اخلاقی حاوی منع و جلوگیری از لذت اند و یا واجد تجویزهایی هستند که زجرآورند.

در دوره زمانی خاصی، ممکن است این نظام ها را عده ای بپذیرند، اما در درازمدت تاریخی هیچ تضمینی برای بهره بردن از آنها وجود ندارد.

و حسابگری عقلانی معطوف به لذت، با خود می اندیشد که چرا باید به این نظام های اخلاقی توجه کند. به همین دلیل در دنیای مدرن نظام های اخلاقی مستقل، که خوب و بد آن فارغ از لذت فردی تعریف می شود، جایگاه و پاسخی ندارد.

مردیها در این کتاب در چند گفتار از تقدم عقل بر فرهنگ و سیاست و دین دفاع می کند و عقل پرسشگر مدرن را در مرکز توجه قرار می دهد .

برای مثال در تقدم عقل بر فرهنگ مردیها می‌گوید که فرهنگ غرب یک فرهنگ جهانی است که غرب به واسطه ی ابزار آموزش زودتر به آن  دست پیدا کرده است و اسمش شده است فرهنگ غرب .

وی ادامه می دهد که اگر به طور اتفاقی اروپا در پانصد سال پیش از روی زمین محو می شد، خطوط اصلی فرهنگ غرب که شامل آزادی، دموکراسی، برابری، جامعه ی مدنی و… است، بالاخره در جایی دیگر از این کره ی خاکی سر بر می‌آورد حتی از درون قبیله ای وحشی …

هرچند درباره پژوهش مردیها در باب عقل در این کتاب پرسش ها و گمانه های زیادی مطرح است مطالعه این کتاب را به این خاطر پیشنهاد می کنیم که در نهایت با خواندن آن با جنبه های غیر روحانی از عقلانیت آشنا شده و می توان آن را با جنبه های روحانی عقلانیت مقایسه نموده تا  دریابید که کدام رویکرد عقل در دنیای مدرن و خشن امروزی کارکرد بهتری دارد و یا در نهایت خود به دیدگاهی مستقل از عقلانیت دست یابید.

 

نمایش بیشتر

نوشته های مشابه

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

برای امنیت، استفاده از سرویس reCAPTCHA گوگل مورد نیاز است که موضوع گوگل است Privacy Policy and Terms of Use.

من با این شرایط موافق هستم .

دکمه بازگشت به بالا