فرهنگی و ادبی

نابرابری های شعر پروین | پروین اعتصامی | شعر پروین

مرتضی قربان بیگی

شنيده‌اي كه آسايش بزرگان چيست؟

برای خاطر بيچارگان نياسودن

به كاخ دهر كه آلايش است بنيادش

مقيم گشتن و دامان خود نيالودن

همی ز عادت و كردار زشت كم كردن

هماره به صفت و خوی نيك افزودن

«در اوستا: انگره مينو= قهر/سَپنتا مينو= عدل و مهر»

عدالت و عدل مقابل ستم است و به معنای حق و اخراج حق از باطل، امر متوسط ميان افراط و تفريط، نهادن چيزی در محل خود، (پنج انگشت هر كدام در جاي خود)، ظلم قرار دادن چيزی در غير موضعش

افلاطون در كتاب جمهوريت در پی يافتن و كشف عدالت است نه تنها افلاطون بلكه بسيار بزرگان.

دزد خطاب به قاضی:

تو قلم بر حكم داور می بری

من زِ ديوار و تو از در می بری

حد به گردن داری و حد می زنی

گر يكی بايد زدن، صد می زنی

اربابان ستم پيشه:

گذراندن تخم‌مرغ از حلقه مخصوص و تنبيه رعيت، نساختن توالت برای كارگران و رعيّت برای آنكه حمام نخواهند.

خريد كودكان برای كارگاه‌های قالی بافی و خونين شدن نخ قالی از خون انگشتان دختركان معصوم. بماند پيش‌تر نمی روم.

(خاطرات بابكان ـ برادر محمدعلی چاووش اكبری از كتاب حكيم بانوی شعر)

خون انگشتان بدان رنگ زند

چون به هر تار دو صد چنگ زند

ناز پرورده‌ ی ارباب به ناز

روی آن فرش كند، رقص آغاز

 

پروين تمام پديده‌ها را جلوه حق می داند از آنها كمك می گيرد تا نماد شوند برای نشان دادن نابرابری ها، ستم‌ها، انسانی و غيرانسانی (حق الناس) كه خدايش برتر و مهم‌تر از حق‌النفس و حق‌الله دانسته است.

از ارتباط و تعامل آنها به شناسایی دردها، رنج‌ها، ستم‌ها می پردازد تا انسان هوشيار را به درستی و عدالت فراخواند و او را از مستی قدرت، غرور، شهوت و آز درآورد.

او از حقوق از دست رفته و استعدادهای برخاك رفته‌ای سخن می گويد.

به‌ ويژه در دنيای زنانه كه اگر نبود اينك توسعه در اين ملك به‌ گونه‌ی ديگری بود او زير بنای توسعه در ابعاد گوناگون فرهنگی، اقتصادی، سياسی و اجتماعی را زن می داند زنی كه در دنيای مردسالار به پستوهای جاهليت و تعصب فرستاده نشده باشد!

در تمثيل عربي: آموختن در كودكی به مانند كنده‌كاری روی سنگ است.

پروين از كودكی چه به اراده خود و چه در محيط فرهنگی به آموختن می پردازد و خيلی زود به بلوغ فرهنگی و اجتماعی می رسد.

از طريق خواندن و شنيدن  در خانه پدری و كمتر ديدن چرا كه در اوضاع اجتماعی عصر او ديدن را از او ستانده بود.

پس داستان‌نويس چيره‌دستی می شود، به پديده‌ها شخصيت می دهد تا در داستان‌های منظومش نقش ايفا كنند .

و با ساده‌ترين واژه‌گان پيچيده‌ترين مفاهيم بشری را (حقوقی، اجتماعی، فرهنگی، اقتصادی و سياسی) بيان كنند. براي تمام سنين در تمام دوران‌ها و مكان‌ها. آن قدر بشری می گويد كه سه دوره حاكميتی در زندگی او اگر دوستدارش نباشند تعرضی هم به او ندارند (رضا شاه، محمدرضا شاه، انقلاب اسلامی ايران و تا حدودی دوره قاجار)

اقتباس‌ها

پروين:

محتسب مستی به ره ديد و گريبانش گرفت

مست گفت: ای دوست اين پيراهن است افسار نيست

مولانا:

محتسب در نيمه شب جايی رسيد

در بن ديوار مردی خفته ديد

اشك يتيم پروين

روزي گذشت پادشهی بر گذر گهی

فرياد شوق بر سر هر كوی و بام خاست

گدای شهر اَنوری

آن شنيدستی كه روزی زيركی با ابلهی

گفت: اين والی شهر ما گدای بی حياست

 

 

پروين: ای مرغك، ای گربه، آشيان ويران، نغمه‌ ی صبح، ياد ياران

از مسمط دهخدا با ترجيح بند:

يادآور ز شمع مرده يار آر

ای گربه: قصيده عربی از ابوبكر شروانی

پروين: ارزش گوهر، بلبل و مور، جولاي خدا، دريای نور، نشان آزادگی

آثار غربی: خروس و مرواريد از لافونتن،

زنجيره و مورچه از اِزوپ،

عزم و نشاط عنكبوت از آرتور بريزيان،

موميايی از هوراشيو اسميت

و آن چه با قريحه خويش از مصاحبت بزرگانی چون ملك‌الشعرای بهار، دهخدا، ايرج و ديگران دريافته است در محيطی پر از كتاب و ترجمه، مجله و روزنامه ايرانی-اروپايی و عربی

برای آن كه شك و شبهه‌ای پيش نيايد خاطره‌ای از دكتر غلامحسين صديقی كمك و يار علامه دهخدا در تأليف لغت‌نامه ذكر مي‌كنم:

با آقای فضل الله گركانی در وزارت دارایی همكار بودم دستی به قلم داشت روزی با من تماس گرفت و آدرس خواست برای فرستادن كتابی بعد از دريافت و مطالعه كتاب با او تماس گرفتم و گفتم ای كاش قبل از اين همه زحمت با من تماس می گرفتيد و با دلايل شما از نوشتن اين كتاب منصرف می كردم بعد از شنيدن دلايل چون مردی منصف و آگاه بود از كرده‌ی خود اظهار ندامت كرد و اين به گمان بنده قلم عفوی بود بر كار نابجا و شتابزده‌اش.

بنده كتاب را نديده‌ام و ظاهراً كمياب است نام كتاب تهمت شاعری بر ما مپسند

جناب آقاي دكتر صادقی به صورت شفاهی اين گونه بيان می كنند كه اين موارد در كتاب مذكور برای شاعر نبودن پروين ارائه شده است و اين خود باب بحثی را آغاز می كند.

  1. افسرده بودن و غمگين بودن، ويليام هرمان شاعر عصر هيتلری خطاب به انيشتين= تنهایی باجی است كه دنيای ما از نبوغ می ستاند.
  2. مترجم بودن پدر و برادران از زبان‌های زنده‌ی آن زمان به‌ ويژه فرانسوی، انگليسی، عربی و روسی، تركی
  3. مسئوليت و موقعيت سياسی و فرهنگی پدر و دوستانی چون دهخدا، بهار، ايرج
  4. مردانه بودن محتوا، محيط خانواده مردانه و حاكم بودن تفكر مردانه و رهایی پروين از مرزهاي جنسيتی
  5. شعر سنگ قبر دلالت بر حال دارد.
  6. مصاحبه فضل الله كرگانی با ايشان و نگفتن بيتی فی البداهه

ذهن‌های عادی با معيار عادی می سنجند. من قال يا ما قالَ؟ چه گفتن‌ها يا كه گفتن‌ها؟

اما اگر مدعی دارد و قابل پيگيری حتما بايد پيگيری شود.

در غير اين صورت كشاندن چنين محتوایی به دعوای شخصی، جز خرد كردن بزرگان حاصل ندارد.

مغرب و ايران باستان و پروين

بيانيه جشن فارغ التحصيلی 1313

اينكه بيان كرديم راجع به اروپا بود آنجا كه مدنيت و صنعت رأيت فيروزی افراشته آنجا كه كالای هنر و خرد خريدار دارد. آنجا كه دختران و پسران بی تفاوت جنسيت از تربيت‌های بدنی، عقلی و ادبی بهرمند می شوند، آری آن چه گفتيم در اين مملكت‌های خوشبخت وقوع يافت عالم نسوان نيز در اثر همت و اقدام به مدارج ترقی صعود نمودند در پايان اظهار اميدواری می كنم كه فرشته‌ی اقبال در فضای مملكت سيروس و داريوش بال گشايی خواهد كرد (كتاب معجزه‌ی پروين)

اينكه خاك سيهش بالين است

اختر چرخ ادب پروين است

گر چه جز تلخی ز ايام نديد

هر چه خواهی سخنش شيرين است

صاحب آن همه گفتار امروز

سائل فاتحه و ياسين است

نمایش بیشتر

نوشته های مشابه

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

برای امنیت، استفاده از سرویس reCAPTCHA گوگل مورد نیاز است که موضوع گوگل است Privacy Policy and Terms of Use.

من با این شرایط موافق هستم .

دکمه بازگشت به بالا