فرهنگی و ادبی

نابرابری های شعر پروین | پروین اعتصامی | شعر پروین

مرتضی قربان بیگی

شنیده‌ای که آسایش بزرگان چیست؟

برای خاطر بیچارگان نیاسودن

به کاخ دهر که آلایش است بنیادش

مقیم گشتن و دامان خود نیالودن

همی ز عادت و کردار زشت کم کردن

هماره به صفت و خوی نیک افزودن

«در اوستا: انگره مینو= قهر/سَپنتا مینو= عدل و مهر»

عدالت و عدل مقابل ستم است و به معنای حق و اخراج حق از باطل، امر متوسط میان افراط و تفریط، نهادن چیزی در محل خود، (پنج انگشت هر کدام در جای خود)، ظلم قرار دادن چیزی در غیر موضعش

افلاطون در کتاب جمهوریت در پی یافتن و کشف عدالت است نه تنها افلاطون بلکه بسیار بزرگان.

دزد خطاب به قاضی:

تو قلم بر حکم داور می بری

من زِ دیوار و تو از در می بری

حد به گردن داری و حد می زنی

گر یکی باید زدن، صد می زنی

اربابان ستم پیشه:

گذراندن تخم‌مرغ از حلقه مخصوص و تنبیه رعیت، نساختن توالت برای کارگران و رعیّت برای آنکه حمام نخواهند.

خرید کودکان برای کارگاه‌های قالی بافی و خونین شدن نخ قالی از خون انگشتان دخترکان معصوم. بماند پیش‌تر نمی روم.

(خاطرات بابکان ـ برادر محمدعلی چاووش اکبری از کتاب حکیم بانوی شعر)

خون انگشتان بدان رنگ زند

چون به هر تار دو صد چنگ زند

ناز پرورده‌ ی ارباب به ناز

روی آن فرش کند، رقص آغاز

 

پروین تمام پدیده‌ها را جلوه حق می داند از آنها کمک می گیرد تا نماد شوند برای نشان دادن نابرابری ها، ستم‌ها، انسانی و غیرانسانی (حق الناس) که خدایش برتر و مهم‌تر از حق‌النفس و حق‌الله دانسته است.

از ارتباط و تعامل آنها به شناسایی دردها، رنج‌ها، ستم‌ها می پردازد تا انسان هوشیار را به درستی و عدالت فراخواند و او را از مستی قدرت، غرور، شهوت و آز درآورد.

او از حقوق از دست رفته و استعدادهای برخاک رفته‌ای سخن می گوید.

به‌ ویژه در دنیای زنانه که اگر نبود اینک توسعه در این ملک به‌ گونه‌ی دیگری بود او زیر بنای توسعه در ابعاد گوناگون فرهنگی، اقتصادی، سیاسی و اجتماعی را زن می داند زنی که در دنیای مردسالار به پستوهای جاهلیت و تعصب فرستاده نشده باشد!

در تمثیل عربی: آموختن در کودکی به مانند کنده‌کاری روی سنگ است.

پروین از کودکی چه به اراده خود و چه در محیط فرهنگی به آموختن می پردازد و خیلی زود به بلوغ فرهنگی و اجتماعی می رسد.

از طریق خواندن و شنیدن  در خانه پدری و کمتر دیدن چرا که در اوضاع اجتماعی عصر او دیدن را از او ستانده بود.

پس داستان‌نویس چیره‌دستی می شود، به پدیده‌ها شخصیت می دهد تا در داستان‌های منظومش نقش ایفا کنند .

و با ساده‌ترین واژه‌گان پیچیده‌ترین مفاهیم بشری را (حقوقی، اجتماعی، فرهنگی، اقتصادی و سیاسی) بیان کنند. برای تمام سنین در تمام دوران‌ها و مکان‌ها. آن قدر بشری می گوید که سه دوره حاکمیتی در زندگی او اگر دوستدارش نباشند تعرضی هم به او ندارند (رضا شاه، محمدرضا شاه، انقلاب اسلامی ایران و تا حدودی دوره قاجار)

اقتباس‌ها

پروین:

محتسب مستی به ره دید و گریبانش گرفت

مست گفت: ای دوست این پیراهن است افسار نیست

مولانا:

محتسب در نیمه شب جایی رسید

در بن دیوار مردی خفته دید

اشک یتیم پروین

روزی گذشت پادشهی بر گذر گهی

فریاد شوق بر سر هر کوی و بام خاست

گدای شهر اَنوری

آن شنیدستی که روزی زیرکی با ابلهی

گفت: این والی شهر ما گدای بی حیاست

 

 

پروین: ای مرغک، ای گربه، آشیان ویران، نغمه‌ ی صبح، یاد یاران

از مسمط دهخدا با ترجیح بند:

یادآور ز شمع مرده یار آر

ای گربه: قصیده عربی از ابوبکر شروانی

پروین: ارزش گوهر، بلبل و مور، جولای خدا، دریای نور، نشان آزادگی

آثار غربی: خروس و مروارید از لافونتن،

زنجیره و مورچه از اِزوپ،

عزم و نشاط عنکبوت از آرتور بریزیان،

مومیایی از هوراشیو اسمیت

و آن چه با قریحه خویش از مصاحبت بزرگانی چون ملک‌الشعرای بهار، دهخدا، ایرج و دیگران دریافته است در محیطی پر از کتاب و ترجمه، مجله و روزنامه ایرانی-اروپایی و عربی

برای آن که شک و شبهه‌ای پیش نیاید خاطره‌ای از دکتر غلامحسین صدیقی کمک و یار علامه دهخدا در تألیف لغت‌نامه ذکر می‌کنم:

با آقای فضل الله گرکانی در وزارت دارایی همکار بودم دستی به قلم داشت روزی با من تماس گرفت و آدرس خواست برای فرستادن کتابی بعد از دریافت و مطالعه کتاب با او تماس گرفتم و گفتم ای کاش قبل از این همه زحمت با من تماس می گرفتید و با دلایل شما از نوشتن این کتاب منصرف می کردم بعد از شنیدن دلایل چون مردی منصف و آگاه بود از کرده‌ی خود اظهار ندامت کرد و این به گمان بنده قلم عفوی بود بر کار نابجا و شتابزده‌اش.

بنده کتاب را ندیده‌ام و ظاهراً کمیاب است نام کتاب تهمت شاعری بر ما مپسند

جناب آقای دکتر صادقی به صورت شفاهی این گونه بیان می کنند که این موارد در کتاب مذکور برای شاعر نبودن پروین ارائه شده است و این خود باب بحثی را آغاز می کند.

  1. افسرده بودن و غمگین بودن، ویلیام هرمان شاعر عصر هیتلری خطاب به انیشتین= تنهایی باجی است که دنیای ما از نبوغ می ستاند.
  2. مترجم بودن پدر و برادران از زبان‌های زنده‌ی آن زمان به‌ ویژه فرانسوی، انگلیسی، عربی و روسی، ترکی
  3. مسئولیت و موقعیت سیاسی و فرهنگی پدر و دوستانی چون دهخدا، بهار، ایرج
  4. مردانه بودن محتوا، محیط خانواده مردانه و حاکم بودن تفکر مردانه و رهایی پروین از مرزهای جنسیتی
  5. شعر سنگ قبر دلالت بر حال دارد.
  6. مصاحبه فضل الله کرگانی با ایشان و نگفتن بیتی فی البداهه

ذهن‌های عادی با معیار عادی می سنجند. من قال یا ما قالَ؟ چه گفتن‌ها یا که گفتن‌ها؟

اما اگر مدعی دارد و قابل پیگیری حتما باید پیگیری شود.

در غیر این صورت کشاندن چنین محتوایی به دعوای شخصی، جز خرد کردن بزرگان حاصل ندارد.

مغرب و ایران باستان و پروین

بیانیه جشن فارغ التحصیلی ۱۳۱۳

اینکه بیان کردیم راجع به اروپا بود آنجا که مدنیت و صنعت رأیت فیروزی افراشته آنجا که کالای هنر و خرد خریدار دارد. آنجا که دختران و پسران بی تفاوت جنسیت از تربیت‌های بدنی، عقلی و ادبی بهرمند می شوند، آری آن چه گفتیم در این مملکت‌های خوشبخت وقوع یافت عالم نسوان نیز در اثر همت و اقدام به مدارج ترقی صعود نمودند در پایان اظهار امیدواری می کنم که فرشته‌ی اقبال در فضای مملکت سیروس و داریوش بال گشایی خواهد کرد (کتاب معجزه‌ی پروین)

اینکه خاک سیهش بالین است

اختر چرخ ادب پروین است

گر چه جز تلخی ز ایام ندید

هر چه خواهی سخنش شیرین است

صاحب آن همه گفتار امروز

سائل فاتحه و یاسین است

برچسب ها
نمایش بیشتر

نوشته های مشابه

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

برای امنیت، استفاده از سرویس reCAPTCHA گوگل مورد نیاز است که موضوع گوگل است Privacy Policy and Terms of Use.

من با این شرایط موافق هستم .

بستن
بستن