فرهنگی و ادبی

نقش ابوالعباس اسفراینی در ارتقا فرهنگ زبان فارسی

عزیزالله حیدری

نقش ابوالعباس اسفراینی در ارتقا فرهنگ زبان فارسی

شهرستان اسفراین از دیرباز مهد علما و خاستگاه علمی، دینی، سیاسی و فرهنگی بوده است.

که هر کدام از این عالمان در زمان خویش تاریخ، تمدن و فرهنگ ایران و منطقه را تحت تاثیر شخصیت و افکار خود قرار داده اند.

شهرستان اسفراین و خراسان شمالی به سبب قرار گفتن در مسیر جاده ابریشم همواره محل عبور و مرور قبایل و کاروان های تجاری و مسیر لشکرکشی ها و مهاجرت های گوناگون بوده که به نوعی، محلی برای انتقال فرهنگ، تمدن و دانش ها و هنرهای گوناگون نیز بوده است.

علما و اندیشمندان شهرستان اسفراین که حدودا ۱۹۰ مشاهیر این دیار با پسوند اسفراینی همراه می باشند، در طول تاریخ و در روزگار خویش خدمات و دوران شکوفایی را در این سامان رقم زده اند.

علمای اسفراین در توسعه ی علم و دانش، تاسیس مدارس و تدریس در آنها سرآمد بودند.

بنابر گزارش ابن خلکان اولین مدرسه نیشابور را شخصی به نام ابواسحاق اسفراینی ساخته است.

این محیط های علمی در اسفراین باعث شد که ده ها دانشمند در این وادی به ویژه در قرون چهارم، پنجم و ششم قمری ظهور یابند.

علاوه بر اسفراین در روستاهایی نظیر توث یا توی، جوشقان، خوش، ادکان، گورچان، کسرق، کوران، مهرگانو و بوزنه یا بزنج نیز حلقه های درس و مکتب خانه ها و مساجد و خانقاه های فعال باشند

علاوه بر این گروهی از مردان علم و سیاست اسفراین در دربار اهریان در نیشابور و بخارا در دستگاه سامانیان خدمت نمودند و در عرصه های دیوانی و نظامی ظهور کردند.

با به قدرت رسیدن غزنویان که از دل سامانیان بیرون آمدند، یکی از این درباریان که در گسترش علم و توسعه ی مدارس نقشی اساسی داشت، ابوالعباس اسفراینی یا فضل بن احمد اسفراینی است.

وزیر  و دیوان سالار بزرگ غزنویان و سلطان محمود غزنوی است که به دستور او مدارس زیادی در خراسان و غزنین ساخته و پابرجا شد.

علاوه بر این اقدامات، فضل بن احمد اسفراینی دو نقش ارزنده ی دیگر نیز داشت.

۱- تبدیل دفاتر دیوانی و مکاتبات و رسایل دولتی که پیش از این به عربی نوشته می شدند، به فارسی برگردانده شد.

۲-تشویق فردوسی به سرودن شاهنامه

فردوسی به پاس خدمات این استاد فرزانه در شاهنامه خویش فضل بن احمد را مورد ارج و قرب خود قرار داده و چنین می سراید.

کجا فضل را منبر و مسند است

نشستنگه فضل بن احمد است

نبد خسروان را چنین کدخدای

به پرهیز و رادی ودین و به رای

که آرام این پادشاهی بدوست

خرد بر سر نامداران ازوست

با توجه به اهتمامی که فضل بن احمد اسفراینی به زادگاه خود اسفراین داشت، شهر اسفراین از رشد و آبادانی فوق العاده ای به ویژه در زمینه ی فرهنگی برخوردار شد و شخصیت های علمی فراوانی در اسفراین به ظهور کردند.

توانایی های فضل بن احمد اسفراینی در امور مملکت داری باعث شد که او به مدت ۱۷ سال در وزارت غزنویان باقی بماند.

عاقبت، فضل بن احمد اسفراینی به سبب مقاومت در مقابل خواهش های سلطان محمود مبنی بر جمع آوری هزینه لشکر از جیب مردم و فشار مضاعف بر گرده ی ملت و حاضر نشدن در مقابل تمناهای حاکم غزنوی مورد خشم و غضب وی قرار گرفت.

و به زندان افتاد و به مدت یک سال در زندان باقی ماند و در زیر شکنجه به سال ۴۰۲ هجری قمری به دیار باقی شتافت.

روحش شاد و یادش گرامی باد.

 

 

برچسب ها
نمایش بیشتر

نوشته های مشابه

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

برای امنیت، استفاده از سرویس reCAPTCHA گوگل مورد نیاز است که موضوع گوگل است Privacy Policy and Terms of Use.

من با این شرایط موافق هستم .

بستن
بستن