فرهنگی و ادبی

نگاهی به شعر سه گانی

محمود صباغ

شعر کوتاه یکی از اثرگذارترین اشعار در زبان فارسی است.

اشعار کوتاه شامل بر دو بیت، به صورت موجز نظر شاعر را گاه نصیحت گونه، گاه تهیج کننده و گاه عاشقانه بیان می کنند.

در سال های اخیر به علاقمندان  اشعار کوتاه افزوده شده است.

این علاقه گاه به هایکو و اشعار سایر هنرمندان جهان نیز کشیده شده است.

امروزه متاسفانه کمتر کسی علاقه به خواندن اشعار بلند چه اشعار کهن، چه نیمایی و سپید از خود نشان می دهد.

از اشعار کوتاه می توان به نوع سه گانی اشاره کرد.

این نوع شعر مشتمل بر سه مصرع است که وزن های مصراع آن مساوی یا نامساوی است.

قافیه و کلمات در مصراع های اول و سوم تکرار می شوند.

و به همین جهت به سه گانی یک سه و دو سه تقسیم می شوند.

البته ما سه گانی یک دو سه در کلاسیک یا یک دو و حتی بی قافیه هم داریم.

این موضوع که ریشه سه گانی از کجا بوده است به گذشته های دور بر می گردد.

سه گانی را علیرضا فولادی به ثبت رسانده است.

اما سه گانی ریشه نوخسروانی دارد.

خسروانی فرمی از شعر در دوران ساسانیان بود که مشتمل بر سه بیت می شد.

اخوان ثالث از این فرم شعری استفاده کرد و نوخسروانی را به وجود آورد اما این کار ادامه پیدا نکرد.

برای مثال این شعر اخوان، نو خسراونی ست.

این مثل خوش می سرود از کولیان رقاصه ای

جام بر پیشانی و در رقص کای بهرام گور

هیچ عامی نیست کاندر وی نباشد خاصه ای

همان طور که دیده می شود قافیه در بیت اول و سوم تکرار می شود.

در سه گانی چهار ویژگی وجود دارد.

اول کوتاه بودن، دوم سه خطی ( برای شعر سپید )یا سه بیتی( در شعر کلاسیک ) بودن، سوم بسته بودن و همین طور کوبشی. کوبشی یعنی شعر باید در خط یا بیت سوم بسیار موجز اثرگذار و تامل برانگیز باشد.

به طوری که خط سوم فارغ از دو خط اول خود یک مفهوم عمیق را به خواننده منتقل کند .

ایجاز در خط سوم زیبایی سه گانی را تشکیل می دهد .

اعتراضاتی به علیرضا فولادی که شعر سه گانی را به نام خود به ثبت رسانده صورت گرفته است.

از جمله محمود اکرامی فر یکی از پژوهشگران این عرصه است.

آقای اکرامی فر می گوید این سبک شعر تازه نیست و مردم کرمانج زبان  شمال خراسان از آن استفاده می کرده اند.

و به آن سه خشتی می گویند.

اما با توجه به اینکه فرهنگ مکتوب کرمانج ضعیف است و باید روی حروف الفبای این قوم اجماع گردد.

زیرا که فرهنگ آنها فرهنگ شفاهی ست.

اما این عامل نباید باعث شود تا افرادی بیایند و این قالب را از فرهنگ کرمانج بگیرند و با نامی دیگر در زبان فارسی استفاده کنند.

در ذیل مثال هایی از این اشعار آورده شده است:

دل من تنگه و تار

ای رفیقان مددی

رفت شادی بر دار

(زهرا ابومعاش )

همان طور که مشخص است این سه گانی یک سه است و خط آخر به تنهایی مفهوم عمیق خود را دارد

آن چنان عاشقم که همواره

روی او را در آب می بینم

من نخوابیده خواب می بینم

(علی رضا فولادی )

سه گانی فوق دو سه است یعنی خط دوم و سوم هم قافیه اند

اسمان با دل تنگم گریان

روی چترم باران

زیر چترم باران

(علی رضا فولادی )

سه گانی یک دو سه

برچسب ها
نمایش بیشتر

نوشته های مشابه

پاسخی بگذارید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

دکمه بازگشت به بالا
بستن
بستن